Wdrażanie circular economy w firmie to nie tylko optymalizacja istniejących procesów, ale także szansa na rozwój innowacji i tworzenie nowych modeli biznesowych. Uważam, że każda firma – szczególnie duża i średnia, ze względu na skalę działania – powinna posiadać opisaną strategię circular economy. Co istotne, strategia ta nie powinna ograniczać się wyłącznie do optymalizacji obecnych procesów i produktów (co nazywam „bohaterską walką z samodzielnie stworzonymi problemami”), ale także obejmować tworzenie całkowicie nowych produktów, usług i modeli biznesowych opartych od podstaw na zasadach cyrkularnych. Przykładem może być dostarczanie wartości w formie usługi zamiast produktu (Product as a Service). Pozwala to na zachowanie kontroli nad materiałami, wydłużenie cyklu życia produktów oraz budowanie długoterminowych relacji z klientami, co przekłada się zarówno na korzyści środowiskowe, jak i ekonomiczne.
W praktyce większość organizacji prowadzi już mniej lub bardziej zorganizowane działania mające na celu ograniczenie powstawania odpadów, zwiększenie efektywności oraz oszczędność surowców. Problem polega na tym, że działania te są często nieposkładane, rozproszone po różnych działach, bez możliwości uzyskania efektu synergii. O połączeniu ich ze strategią biznesową nie wspominając.
Z moich obserwacji wynika, że wiele firm chce rozpocząć działania w obszarze gospodarki cyrkularnej lub uporządkować już prowadzone inicjatywy, ale nie wie od czego zacząć lub nie wie jak ułożyć i zaplanować przebieg takiego projektu.
Przedstawione poniżej podejście jest moją subiektywną propozycją, opartą na doświadczeniach zdobytych podczas realizacji kilkudziesięciu projektów w ciągu ostatnich lat.
Krok 0 – Zebranie zespołu
Choć nie jest to krok obowiązkowy (być może jakiś zespół już działa, być może działasz samodzielnie) w praktyce ze względu na wielowątkowość i multidyscyplinarność działań w obszarze CE współpraca w zespole reprezentującym różne funkcje biznesowe jest więcej niż przydatna. Idealny zespół powinien składać się z osób odpowiedzialnych za:
- projektowanie i rozwój produktu
- produkcję i łańcuch dostaw
- kwestie środowiskowe i zrównoważony rozwój
- prawo i compliance
- finanse
- sprzedaż i obsługę klienta
- systemy IT i zarządzanie danymi
Szczególnie istotne jest zaangażowanie i wsparcie ze strony zarządu oraz właścicieli firmy. Bez tego nawet najlepsze pomysły mogą pozostać w sferze koncepcji.
Dodatkową korzyścią z pracy zespołowej jest naturalne wyłonienie się w firmie grupy liderów zmiany, którzy będą ambasadorami cyrkularnych rozwiązań w swoich działach i zespołach.
Czy warto w tym procesie korzystać z pomocy zewnętrznych ekspertów i doradców? Choć mogę być nieobiektywny 😉 z mojego doświadczenia wynika, że znacząco przyspiesza to przygotowanie i realizację projektu oraz podnosi jakość wypracowanych rozwiązań. Zewnętrzni eksperci mogą wnieść do projektu:
- specjalistyczną wiedzę z zakresu circular economy
- doświadczenie branżowe i tematyczne
- znajomość sprawdzonych dostawców technologii i rozwiązań
- świeże spojrzenie i obiektywną ocenę sytuacji
- metodologię pracy nad złożonymi projektami transformacyjnymi
Krok 1 – Analiza obecnej sytuacji
Analiza stanu wyjściowego jest jednym z pierwszych i najważniejszych kroków do wykonania. Choć może wydawać się czymś oczywistym, doświadczenie pokazuje, że jest to etap najczęściej pomijany lub traktowany powierzchownie – w końcu “wszyscy wiedzą jak jest”. Takie podejście powoduje jednak, że trudno jest wyjść poza najbardziej widoczne problemy i rozwiązania zgłaszane do tej pory. Gruntowna analiza jest kluczowa dla właściwego zrozumienia sytuacji, określenia celów i ustalenia priorytetów. W kompleksowej analizie powinny zostać uwzględnione zarówno kwestie odpadowe i materiałowe, jak i aspekty ekonomiczne, prawne oraz rynkowe. Elementy, które warto zbadać to między innymi:
- Mapowanie łańcucha wartości – prześledzenie przepływu materiałów, energii i informacji w całym cyklu życia produktów, od pozyskania surowców po zagospodarowanie po użyciu
- Analiza prawna i regulacyjna – identyfikacja obecnych i nadchodzących wymogów prawnych wpływających na działalność firmy
- Ocena ekonomiczna – analiza kosztów i potencjalnych oszczędności związanych z wprowadzeniem cyrkularnych rozwiązań
- Badanie potrzeb klientów – zrozumienie co jest ważne dziś, i uchwycenie zmieniających się potrzeb
- Benchmarking konkurencji – analiza działań podejmowanych przez konkurencję
Efektem tego kroku powinno być głębokie zrozumienie obecnego ekosystemu oraz stworzenie listy głównych obszarów do działania:
- usprawnień – drobnych, szybkich do wdrożenia zmian (quick wins)
- zmiany/rozwoju – istotnych modyfikacji istniejących procesów i produktów
- opportunities – kierunków nowych strategicznych możliwości biznesowych
Krok 2 – dostarczenie wiedzy Krok ten może w praktyce wyprzedzać analizę lub być realizowany równolegle z nią. Dobre zrozumienie istoty circular economy oraz korzyści, jakie może przynieść firmie, jest niezwykle ważne już na etapie analizy, a zdecydowanie kluczowe w momencie przejścia do generowania rozwiązań. Myślenie o CE wyłącznie w kategoriach recyklingu czy zagospodarowania odpadów, czyli bardzo wąskiego postrzegania tego konceptu, będzie mocno ograniczało zakres potencjalnych działań i korzyści.
Szkolenie powinno obejmować cały zespół projektowy i poza wprowadzeniem do samej koncepcji i jej korzyści, powinno koncentrować się na konkretnych strategiach wraz z przykładami ich zastosowania, w tym realnych studiów przypadku z różnych branż. Szczególnie wartościowe są przykłady firm, które odniosły sukces wdrażając cyrkularne rozwiązania.
Warto również zapoznać zespół z dostępnymi metodologiami i narzędziami wspierającymi projektowanie cyrkularne.
Krok 3 – Określenie aspiracji, kierunków, priorytetów celów Jest to niezwykle istotny etap, choć być może nie znalazłby się na każdej liście 5 najważniejszych kroków. Analiza wstępna opisana w kroku 1 daje nam zrozumienie obecnej sytuacji, w tym głównych problemów i wyzwań. Ten krok pozwala nam określić własne możliwości, priorytety oraz aspiracje, a także potwierdzić je wewnętrznie, można powiedzieć doprecyzować cele dalszej części projektu.
Celem jest ustalenie, co jest ważne, możliwe i pożądane w kontekście m.in.:
- korzyści ekonomicznych i potencjału biznesowego
- pozytywnego wpływu środowiskowego i społecznego
- identyfikacji i minimalizacji potencjalnych ryzyk
- zgodności ze strategią biznesową i wartościami organizacji
- dostępnych możliwości finansowych, operacyjnych, prawnych i technologicznych
Dzięki temu rozwiązania powstałe w kolejnym kroku będą zgodne z oczekiwaniami oraz strategicznymi potrzebami firmy.
Krok 4 – Opracowanie kluczowych rozwiązań
Po zdefiniowaniu kierunków i priorytetów można przystąpić do opracowania konkretnych rozwiązań – zarówno technologicznych, jak i produktowych czy biznesowych. Rozwiązania mogą obejmować zarówno modyfikacje istniejących produktów i procesów, jak i zupełnie nowe oferty czy modele biznesowe, a także podnoszenie kompetencji zespołu.
Na tym etapie warto wykorzystać metodologie kreatywnego myślenia i tworzenia innowacji. Na tym etapie zaangażowanie interdyscyplinarnego zespołu oraz ewentualnie zewnętrznych ekspertów, którzy mogą wnieść świeże spojrzenie i specjalistyczną wiedzę jeszcze bardziej zyskuje na znaczeniu.
Tworzone rozwiązania, co oczywiste po praktycznym szkoleniu ze strategii GOZ, nie muszą, a nawet nie powinny się ograniczać tylko do ograniczenia i zagospodarowania odpadów. Myślimy dostarczaną wartością i całym cyklem życia produktu. Potencjalne rozwiązania mogą stanowić zarówno stosunkowo proste usprawnienia operacyjne jak i radykalne innowacje modelu biznesowego. Jako przykład mogę wymienić:
- przeprojektowanie produktów w celu wydłużenia ich żywotności i ułatwienia naprawy
- wprowadzenie systemu zwrotu i regeneracji produktów
- PaaS przejście z modelu sprzedaży produktów na model usługowy
- wykorzystanie odpadów produkcyjnych jako surowców do nowych produktów
- nawiązanie współpracy z innymi firmami w ramach symbiozy przemysłowej
Krok 5 – Priorytetyzacja rozwiązań i pracowanie i uzgodnienie roadmapy działań w firmie Ostatnim krokiem jest priorytetyzacja opracowanych rozwiązań i stworzenie kompleksowej roadmapy ich wdrażania.
Priorytetyzacja rozwiązań powinna uwzględniać takie czynniki jak:
- potencjalne korzyści biznesowe (finansowe i niefinansowe)
- korzyści środowiskowe – możliwe do weryfikacji na podstawie danych
- wymagane nakłady (finansowe, czasowe)
- poziom ryzyka i złożoności wdrożenia
Roadmapa, poza rozłożeniem (najlepiej opartym o realne możliwości) działań w czasie czy wskazaniu odpowiedzialności, powinna również uwzględniać m.in. wskaźniki pozwalające śledzić przebieg procesu wdrożenia czy plan komunikacji wewnętrznej i zewnętrznej wdrożenia.
Podsumowanie
Powyższe 5 kroków stanowi moje subiektywne podejście wypracowane w toku projektów. Istotne jest też to, że swojej pracy nie staram się koncentrować wyłącznie na problemach technologicznych, a w dużej mierze również na tych związanych z projektowaniem i rozwojem produktów i modeli biznesowych.
Takie podejście oparte o proces pozwala uniknąć kilku pokus:
- zbyt szybkiego przechodzenia do rozwiązań
- myślenia wyłącznie przez pryzmat odpadów
- tworzenia rozwiązań, być może inspirujących, ale nieadekwatnych do potrzeb
U mnie działa Jeśli chcesz żeby zadziałało i u Ciebie – daj mi znać
Leave a Reply