Roadmapa GOZ – praktyczne podejście w firmie produkcyjnej

Wstęp

Jakiś czas temu przedstawiłem moje subiektywne podejście do wdrażania gospodarki obiegu zamkniętego (GOZ) obejmujące 5 kroków ( artykuł dostępny jest tutaj: 5 kroków do rozpoczęcia działań circular economy w Twojej firmie). Kontynuując ten temat, chciałbym pokazać praktyczne zastosowanie tego procesu na przykładzie zrealizowanego projektu dla firmy produkcyjnej.

Przykład dotyczy współpracy z rodzinną firmą produkującą wyroby z tworzyw sztucznych, które dystrybuowane są głównie w modelu B2B2C w Polsce oraz za granicą.

Krok 0 – Zebranie zespołu

Inicjatorami projektu byli właściciele aktywnie zarządzający firmą. Kilkuosobowe grono posiada uzupełniające się  kompetencje i bardzo sprawnie kieruje poszczególnymi funkcjami biznesowymi. Jako właściciele, nie koncentrują się wyłącznie na krótkoterminowych zyskach, lecz patrzą z perspektywy długofalowego rozwoju przedsiębiorstwa.

Choć nasza współpraca rozpoczęła się od wdrożenia strategii GOZ, celem a właściwie sposobem myślenia, który nam przyświecał od początku projektu, było więc nie tylko ograniczenie odpadów obecnie powstających w produkcji, ale także pokierowanie szerszym procesem zmiany i inwestycjami. Ważne było również ograniczenie kosztów oraz rozwinięcie portfolio produktów.

Krok 1 – Analiza obecnej sytuacji

W ramach analizy szczegółowo prześledziliśmy łańcuch wartości firmy. Zbadaliśmy wszystkie procesy, ze szczególnym uwzględnieniem produkcji i dystrybucji. Przeanalizowaliśmy metodologię projektowania nowych produktów – zarówno pod kątem wzornictwa, technologii, jak i strategii marketingowej. Przeprowadziliśmy również analizę cyklu życia produktu (LCA) oraz zgromadziliśmy informacje dotyczące segmentów klientów, sieci dystrybucji, preferencji konsumentów i pozycji konkurencyjnej firmy.

Kluczowe wnioski z tego etapu:

• W dwóch głównych procesach produkcyjnych powstają odpady, które w jednym przypadku mogą zostać zminimalizowane, a w drugim – choć nie da się ich całkowicie wyeliminować – mogą być zawrócone do produkcji jako prawie pełnowartościowy surowiec.
• Produkcja prowadzona w systemie trzyzmianowym generuje znaczne zapotrzebowanie na energię elektryczną, a specyfika technologii wytwarzania stanowi barierę dla radykalnego ograniczenia jej zużycia.
• Model dystrybucji B2B2C powoduje ograniczony dostęp do użytkowników końcowych, co narzuca liczne ograniczenia w komunikacji
• Branża bardzo wolno transformuje się w kierunku alternatywnych materiałów, a kluczowa wciąż jest cena zakupu

Krok 2 – Dostarczenie wiedzy

Zespół projektowy otrzymał  kompletną wiedzę na temat strategii cyrkularnych, które analizowaliśmy na konkretnych przykładach z różnych branż. Dzięki temu bardzo szybko zaczęliśmy mówić jednym językiem i zaczęliśmy sprawnie pracować na elementach nowego, cyrkularnego modelu. Mniej skupiamy się na odpadach – te problemy i rozwiązania wydają nam się szybko oczywiste i nie musimy poświęcać im tak wiele uwagi. Projektując nowe rozwiązania patrzymy przez pryzmat całego cyklu życia produktu szybko identyfikując konsekwencje podejmowanych wyborów

Krok 3 – Określenie aspiracji, kierunków i priorytetów

Po analizie widzimy spektrum problemów w całym łańcuchu wartości, mamy zestaw pomysłów i rozwiązań. Określenie aspiracji i ograniczeń jest o tyle proste, że pracujemy bezpośrednio z właścicielami, którzy mają bardzo jasną wizję rozwoju firmy oraz twardo pilnują finansów.

Mając świadomość, że całkowita transformacja portfolio produktów oraz minimalizacja ich wpływu na środowisko nie jest możliwa w krótkim okresie, firma zdecydowała się na priorytetyzację tych obszarów, które w najbliższych latach będą najsilniej oddziaływały na obniżenie negatywnego wpływu na środowisko istniejących procesów i produktów, jednocześnie zmniejszając koszty operacyjne.

Długoterminowa perspektywa właścicieli pozwala im dostrzec, że możliwość uzyskania wyższej marży umożliwi inwestycje w rozwój nowego portfolio produktów, które będą projektowane i wytwarzane zgodnie z zasadami GOZ.

Krok 4 – Opracowanie kluczowych rozwiązań

Zdiagnozowany potencjał obejmował kilkanaście mniejszych i większych rozwiązań, m.in.:

• Możliwość zawrócenia jednego ze strumieni odpadów z powrotem do produkcji
• Automatyzacja i optymalizacja jednego z procesów produkcyjnych generujących dużą ilość odpadów w kierunku znacznego obniżenia zapotrzebowania na surowiec
• Wykorzystanie nowych materiałów o niższym śladzie środowiskowym i łatwiejszych w recyklingu
• Instalacja paneli fotowoltaicznych
• Program take-back (odbiór od klientów produktu po zakończeniu cyklu życia) oraz modele pokrewne – produkt jako usługa, systemy kaucyjne

Krok 5 – Priorytetyzacja rozwiązań i opracowanie planu wdrożenia

Wspólnie z firmą opracowaliśmy plan wdrożenia na 24 miesiące, uwzględniający możliwość pozyskania zewnętrznego dofinansowania, w tym skorzystania do dotacji.

Firma zdecydowała się na wybór następujących rozwiązań:

• Zmniejszenie ilości odpadów poprzez wykorzystanie gotowego rozwiązania do zawrócenia ich jako surowiec do produkcji
• Optymalizację jednego z procesów, co pozwoli na znaczne ograniczenie zużywanych surowców
• Instalację paneli fotowoltaicznych na dużej powierzchni dachowej hal produkcyjnych i magazynowych

Wybrane rozwiązania pozwalają na znaczące obniżenie wpływu na środowisko, jednocześnie generując realne oszczędności finansowe.

Dodatkowo firma:

• planuje pilotażowo stworzyć nową linię produktów dla klientów świadomych ekologicznie. Ze względu na konieczność zmiany technologii produkcji, surowców oraz wzornictwa wyrobów, nowy produkt będzie musiał mieć wyższą cenę. Wyzwaniem jest również brak własnych kanałów dystrybucji B2C, które firma musi zbudować w połączeniu z nową komunikacją marketingową, a być może także nową marką. Rozwiązanie pilotażowe stanowi bezpieczny pierwszy krok w tym kierunku.
• nie planuje obecnie wdrażać systemu zwrotu produktów dla istniejącego portfolio. Ze względu na specyfikę produktu oraz brak sieci dystrybucji B2C, duże rozproszenie geograficzne dystrybutorów i użytkowników, także na rynkach międzynarodowych, byłoby to przedsięwzięcie złożone i kosztowne, a przeprowadzona analiza LCA wykazała znikomą korzyść środowiskową (netto) takiego rozwiązania. Firma zdecydowała się jednak na dostarczenie klientom materiałów edukacyjnych dotyczących wydłużenia cyklu życia produktów i ich właściwej konserwacji. Wraz z rozbudową oferty skierowanej do klientów B2C w pilotażu oraz nawiązaniem bezpośrednich relacji z użytkownikami końcowymi, firma planuje w przyszłości testować modele take-back oraz usługi wynajmu produktów.

Podsumowanie

Przedstawiony case study pokazuje proponowany przeze mnie sposób działania, który mocno stawia na rozwój strategii biznesowej, przy jednoczesnym poszukiwaniu możliwości ograniczenia wpływu na środowisko. Kluczem do sukcesu jest tu znalezienie równowagi między ambicjami środowiskowymi a realiami biznesowymi, a także umiejętność priorytetyzacji działań, które przyniosą zarówno korzyści ekologiczne, jak i ekonomiczne.

Warto podkreślić, że gdy zawężamy sposób myślenia wyłącznie do kwestii odpadów, tracimy z oczu całe spektrum możliwości rozwojowych. Gospodarka obiegu zamkniętego to znacznie więcej niż tylko zarządzanie odpadami – to fundamentalna zmiana w sposobie projektowania produktów, doborze materiałów, organizacji procesów produkcyjnych, a także w relacjach z klientami i użytkownikami końcowymi.

W przypadku opisanej firmy, transformacja w kierunku GOZ była ciekawym ćwiczeniem strategicznym, które pozwoliło firmie na spojrzenie na swoją działalność z szerszej perspektywy, uwzględniającej trendy rynkowe, zmieniające się preferencje konsumentów oraz nadchodzące regulacje prawne. Doświadczenie to potwierdza również, że zaangażowanie całej organizacji, w tym właścicieli i kierownictwa, podnosi skuteczność wdrożenia. W przypadku tej firmy rodzinnej, bezpośrednie zaangażowanie właścicieli i ich długoterminowa perspektywa biznesowa okazały się kluczowymi czynnikami sukcesu projektu